Η ταινία "Poltergeist" σηματοδότησε την πρώτη συνεργασία δύο "ιερών τεράτων" του φανταστικού κινηματογράφου, των Tobe Hooper και Steven Spielberg. Το αμάλγαμα της κινηματογραφικής δεξιοτεχνίας του Hooper και της πρωτοτυπίας των ιστοριών που δημιουργεί η φαντασία του Spielberg δημιούργησε μία ταινία-σταθμό για τα φιλμ υπερφυσικού τρόμου, ένα φιλμικό "κόσμημα" που θα λάμπει παντοτινά.

Ενα βιβλίο αποσπάται από τη βιβλιοθήκη χωρίς να το αγγίξει κανείς, ένα κρεβάτι κινείται χωρίς λόγο, φώτα αναβοσβήνουν χωρίς να φταίει η ΔΕΗ και ένα αναμμένο λαμπατέρ εκσφενδονίζεται πάνω σε έναν τοίχο. Αν νομίζετε πως οι καταστάσεις αυτές αποτελούν αποκύημα της φαντασίας ενός σεναριογράφου ταινιών τρόμου, έχετε δίκιο κατά το ήμισυ. Μία σειρά από παρόμοιες σκηνές μεταφυσικού τρόμου επέλεξε ο cult σκηνοθέτης του φανταστικού, Tobe Hooper, όταν αποφάσισε να ασχοληθεί με ένα σενάριο που στρέφεται γύρω από το υπερφυσικό φαινόμενο των poltergeist, το οποίο έχει απασχολήσει για πολλές δεκαετίες την αμφιλεγόμενη επιστήμη της παραψυχολογίας. Οπως απεδείχθη, η επιλογή αυτή του Hooper κατάφερε να κάνει γνωστούς, εκτός από το φαινόμενο Poltergeist, κάποιους ηθοποιούς (Greg T Nelson, JoBeth Williams κ.λπ.), να δώσει στο φιλμ την ανεξίτηλη στάμπα του cult και να δημιουργήσει ένα κινηματογραφικό franchise που συνεχίζει να ενθουσιάζει τους σινεφίλ μέχρι σήμερα.

Poltergeist: They're he-eere!

Ας γυρίσουμε το ρολόι του χρόνου μερικές δεκαετίες πίσω και ας ταξιδέψουμε νοερά στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του '80. Εκείνη την εποχή, το όνομα του Steven Spielberg συγκαταλεγόταν στην πρώτη πεντάδα των πιο ελπιδοφόρων σκηνοθετών του Hollywood. Η επιτυχία του "Jaws" το 1975 και ο απίστευτος θρίαμβος του "Indiana Jones And The Raiders Of The Lost Ark" τo 1981 είχαν ανεβάσει στα ύψη τις "μετοχές" του νεαρού σκηνοθέτη. Παρά την πίεση, ο ευφυής κινηματογραφικός... παραμυθάς γεννούσε ιδέες με ασύλληπτη ταχύτητα.

Δύο ήταν τα φιλμικά projects που ανοίγονταν μπροστά του εκείνο τον καιρό. Το πρώτο ονομαζόταν "E.T. the Extra-Terrestrial" και αφορούσε στις περιπέτειες ενός νεαρού εξωγήινου που εγκαταλείπεται κατά λάθος από τους δικούς του στη Γη και συνάπτει φιλικές σχέσεις με μία οικογένεια γήινων. Το δεύτερο ήταν το "Poltergeist", μία ταινία υπερφυσικού τρόμου με θέμα μία χαρακτηριστική μικροαστική οικογένεια των ΗΠΑ που αναγκάζεται να αντιμετωπίσει την αιφνίδια εισβολή φαντασμάτων και υπερφυσικών δυνάμεων στο ίδιο της το σπίτι.

Το "Poltergeist" βασίστηκε σε ένα πρωτότυπο σενάριο των Mark Victor, Michael Grais και του Spielberg, ο οποίος φιλοδοξούσε να αναλάβει το project με την τριπλή ιδιότητα του σεναριογράφου, του παραγωγού και του σκηνοθέτη. Διττό επίσης ρόλο είχε αναλάβει στο "E.T", μία ιστορία που τράβηξε αμέσως το ενδιαφέρον του Spielberg για το πανέξυπνο σενάριο και τις πλούσιες συναισθηματικές αποχρώσεις της. Στην πορεία όμως, ο νεαρός σκηνοθέτης ανακάλυψε πως μία ειδική ρήτρα στο συμβόλαιο που υπέγραψε με την Universal για τον "E.T." του απαγόρευε να σκηνοθετήσει ταινία για λογαριασμό άλλου στούντιο την ίδια περίοδο. Ετσι, προς μεγάλη του απογοήτευση, αναγκάστηκε να παραχωρήσει τη σκηνοθετική καρέκλα του "Poltergeist" σε έναν άνθρωπο που λάτρευε τον φανταστικό κινηματογράφο και διέθετε το απαιτούμενο ταλέντο για να οπτικοποιήσει με άψογο τρόπο την ιστορία του.

Ο λόγος για τον Tobe Hooper, έναν σκηνοθέτη που πάγωσε το αίμα του νεαρόκοσμου το 1974, αφηγούμενος την ιστορία του Leatherface στο "The Texas Chainsaw Massacre", μία ταινία που χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως "η πιο τρομακτική όλων των εποχών". Το εν λόγω φιλμ στάθηκε ο κυριότερος λόγος για την επιλογή του Hooper, καθώς ο Spielberg δήλωνε φανατικός θαυμαστής της ταινίας. Ενας άλλος λόγος είναι η αισθητική και αφηγηματική προσέγγιση του κινηματογραφικού τρόμου από τον Hooper, ο οποίος δίνει μεγάλη σημασία στο σενάριο και όχι στα φθηνά οπτικά σοκ που αποτελούν σήμα κατατεθέν του είδους.

Την ιδέα του "Poltergeist" ο Spielberg εμπνεύσθηκε από συζητήσεις με γνωστούς του και μάλιστα όπως δήλωσε χαρακτηριστικά: "Ο ένας στους τέσσερις ανθρώπους έχει κάποια εμπειρία με φαντάσματα ή Poltergeist, οπότε το μόνο που έκανα ήταν να ρωτήσω τριγύρω!" Ακολουθώντας την επιτυχημένη συνταγή που τον ανέβασε στην κορυφή του κινηματογραφικού στερεώματος, ο Spielberg ενσωμάτωσε στην ταινία δύο από τις γνωστότερες εμμονές του: την τοποθέτηση απλών ανθρώπων στο επίκεντρο των πιο εξωφρενικών καταστάσεων και την εξέλιξη της ιστορίας σε ένα παραδοσιακό αμερικανικό μικροαστικό προάστιο. Η τακτική αυτή αποτελεί ένα από τα συστατικά επιτυχίας των ταινιών του, καθώς ο συνηθισμένος τρόπος ζωής των ηρώων και το αναγνωρίσιμο περιβάλλον στο οποίο ζουν ταυτίζει το θεατή με τους χαρακτήρες και τις καταστάσεις που βιώνουν.

Η υπόθεση της ταινίας επικεντρώνεται στην οικογένεια των Freeling, οι οποίοι μία μέρα δέχονται την επίσκεψη φαντασμάτων στο σπίτι τους. Ενώ οι πρώτες εκδηλώσεις του φαινομένου είναι ακίνδυνες (μετακίνηση επίπλων και αντικειμένων), η συνέχεια ξεφεύγει από κάθε έλεγχο, καθώς τα πνεύματα αρχίζουν να τρομοκρατούν την οικογένεια και απαγάγουν τη μικρότερη κόρη τους, οπότε οι άτυχοι γονείς καλούν μία ομάδα… κυνηγών φαντασμάτων για να τους σώσει. Τα poltergeists, σύμφωνα με το σενάριο του Spielberg, είναι μία ομάδα ανθρώπινων ψυχών που αρνούνται να αποδεχτούν το θάνατό τους και αναζητούν έναν οδηγό για να τους κατευθύνει στο επόμενο επίπεδο ύπαρξης μέσω ενός φασματικού φωτός.

Με αυτό το σκεπτικό και με βάση τις υποδείξεις του Spielberg, ο Tobe Hooper προσθέτει τη δική του αισθητική προσέγγιση και σκηνοθετεί μία από τις καλύτερες ταινίες τρόμου όλων των εποχών. Η σημαντικότερη αλληγορία της ταινίας εμφανίζεται από τα πρώτα της πλάνα, όταν τον ήχο του εθνικού ύμνου των ΗΠΑ ακολουθεί το πλάνο μίας οθόνης τηλεόρασης γεμάτης παράσιτα. Η μικρή Carol Anne πλησιάζει την οθόνη και αρχίζει να συνομιλεί μαζί της. Προσέξτε την ιδιοφυΐα του σκηνοθέτη, ο οποίος με δύο-τρία πλάνα αφήνει να φανεί πως η τηλεοπτική κουλτούρα είναι ο βασικότερος παράγοντας παραγωγής πολιτισμού (και εγκεφαλικής απονέκρωσης) για την αμερικανική μικροαστική τάξη και προχωρεί αμέσως στο συσχετισμό της με το κακό.

Τα φαινόμενα Poltergeist ξεκινούν από την τηλεόραση, η οποία μετατρέπεται σε δίαυλο επικοινωνίας με άλλες διαστάσεις και αναπόφευκτα οδηγεί κάποιες κακοποιούς δυνάμεις στη δική μας. Η εισβολή υπερφυσικών δυνάμεων στην καθημερινή πραγματικότητα δίνει την ευκαιρία στον Hooper να σκηνοθετήσει εντυπωσιακότατες σεκάνς δράσης, βασισμένος στις δοκιμασμένες ικανότητες των ειδικών της Industrial Light & Magic του Lucas, που ανέλαβαν να δημιουργήσουν τα συγκλονιστικά τηλεκινητικά φαινόμενα. Περισσότερα από 100 οπτικά εφέ χρησιμοποιήθηκαν για τις ανάγκες της παραγωγής, διπλάσιος αριθμός από εκείνα που χρησιμοποίησε ο Spielberg στο "Raiders Of The Lost Ark". Δεν μας εκπλήσσει λοιπόν το γεγονός ότι το ένα τρίτο του προϋπολογισμού της ταινίας απορροφήθηκε στα ειδικά εφέ. Αέρας, νερά, καπνοί, ιπτάμενα αντικείμενα και δεκάδες ακόμα εφέ βομβάρδιζαν τους ηθοποιούς επί δώδεκα ολόκληρες βδομάδες, όσο διήρκεσαν τα γυρίσματα. Τρία ολόκληρα soundstages χρησιμοποιήθηκαν για τις ανάγκες των εσωτερικών γυρισμάτων, ενώ το soundstage 12 της MGM αξιοποιήθηκε για τη συγκλονιστική σκηνή του τυφώνα.

Ο Hooper "χτίζει" ως συνήθως την ατμόσφαιρα του φιλμ σταδιακά και τολμώ να πω αρχετυπικά. Ο θάνατος του καναρινιού της μικρής, τα σύννεφα που μαζεύονται στον ορίζοντα κ.ά. προμηνύουν τον ερχομό της "καταιγίδας". Ο Hooper "αφαιρεί" από τα περισσότερα πλάνα του τη μουσική, επιλέγοντας να αφήσει τους φυσικούς ήχους να μιλήσουν μόνοι τους, αυξάνοντας έτσι το ρεαλισμό και δημιουργώντας μία σιωπηρή ατμόσφαιρα που παγώνει το αίμα. Το ζοφερό κλίμα της ταινίας υποβοηθά το σενάριο του Spielberg, που έχει δανειστεί αφηγηματικά στοιχεία από τη θρυλική σειρά "The Twilight Zone" του Rod Serling (η εξαφάνιση της Carol Anne και η αναζήτησή της παραπέμπουν στο επεισόδιο "Little Girl Lost"). Επίσης, η αρχική σεναριακή εμμονή στις παιδικές φοβίες θυμίζει έντονα Stephen King, όπως και ο τονισμός της υπερευαισθησίας των αγνότερων πλασμάτων (παιδιών, σκυλιών) στα μεταφυσικά φαινόμενα.

Τα πρώτα δείγματα της "Poltergeist Curse" διαφάνηκαν από την πρεμιέρα της ταινίας, όταν ξέσπασε στον Τύπο το "σκάνδαλο πατρότητας" της ταινίας ανάμεσα στον Hooper και τον Spielberg. Ο παραγωγός της ταινίας, Frank Marshall, δήλωσε σε δημοσιογράφους πως ο Spielberg ανέλαβε τα ηνία της σκηνοθεσίας όταν ο Hooper δεν μπορούσε να πάρει μια απόφαση σχετικά με το πώς θα συνεχίσει την ταινία. Ο σάλος που ξέσπασε στον κινηματογραφικό κόσμο ανάγκασε το Director's Guild of America να ξεκινήσει έρευνα για να υπερασπιστεί τον Tobe Hooper και να ξεκαθαρίσει την κατάσταση. Ο ίδιος ο Spielberg όμως δημοσίευσε μία επιστολή του στον Τύπο η οποία απευθυνόταν στον Hooper και ξεκαθάριζε την παρεξήγηση μεταξύ τους.

Οταν ολοκληρώθηκε το φιλμ και στάλθηκε στην MPAA, χαρακτηρίστηκε ως R rating (κατάλληλο από 17 ετών), γεγονός που περιόρισε την αγορά στην οποία στόχευαν οι παραγωγοί. Υστερα από έντονες διαβουλεύσεις, οι παραγωγοί της ταινίας και η MPAA συμφώνησαν στην κατηγοριοποίηση του έργου σε PG rating παρά τις βίαιες σκηνές. Αυτή η εξέλιξη, σε συνδυασμό με την κυκλοφορία ταινιών όπως οι "Indiana Jones And The Temple Of Doom" και "Gremlins", οι οποίες δεν ήταν εύκολο να κατηγοριοποιηθούν, οδήγησε στην υιοθέτηση της "μέσης" λύσης του PG 13 το 1984.

Τον Ιούνιο του 1982 έγινε η πρεμιέρα του "Poltergeist", μία εβδομάδα πριν από αυτήν του "E.T. The Extra-Terrestrial", την ταινία που κατακτούσε την πρώτη θέση στο box office μέχρι την εκθρόνισή της από μία άλλη ταινία του Spielberg, το γνωστό μας "Jurassic Park" (1993). Χωρίς να είναι τεράστια εμπορική επιτυχία, το "Poltergeist" προσετέθη στη λίστα των cult ταινιών τρόμου και δημιούργησε μία ολόκληρη σειρά απομιμήσεων που συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Poltergeist II: The Other Side: they're ba-aaack!

Τέσσερα χρόνια μετά την επίθεση των πνευμάτων στο σπίτι της οικογένειας Freeling στο φιλμ "Poltergeist", ο σκηνοθέτης Brian Gibson (The Juror, Frida) αποφάσισε να υποβάλει τους Freelings σε μία παρόμοια δοκιμασία στο πολυαναμενόμενο sequel του 1986. Οι Mark Victor και Michael Grais, σεναριογράφοι του πρωτότυπου, ξεκίνησαν πολύωρες διαβουλεύσεις με το αρχικό καστ, συζητώντας για την ανάπτυξη των χαρακτήρων και της ιστορίας. Οι εμπειρίες των πρωταγωνιστών βοήθησαν τελικά στην προσθήκη νέων χαρακτήρων και στο σεναριακό σχεδιασμό του φιλμ. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι ο χαρακτήρας του ινδιάνου Taylor προήλθε από μία γνωριμία του Craig T Nelson, ενώ πολλές από τις εμπειρίες που αφηγήθηκε η JoBeth Williams ενσωματώθηκαν στο χαρακτήρα της. Από την αρχή οι δύο σεναριογράφοι ανέλαβαν και χρέη παραγωγού, ενώ ήταν προσωπική τους επιλογή ο Brian Gibson για τη σκηνοθεσία της ταινίας.

Η ιστορία επικεντρώνεται στην οικογένεια των Freelings, οι οποίοι πηγαίνουν να ζήσουν μαζί με τη γιαγιά τους και ξαναγίνονται στόχος δαιμονικών πνευμάτων των οποίων ηγείται ο Kane, ο σατανικός αρχηγός μίας παραθρησκευτικής οργάνωσης. Συνοδοιπόροι στη δοκιμασία της οικογένειας είναι το γνωστό από την πρώτη ταινία μέντιουμ Tangina και ο Taylor, ένας ινδιάνος σαμάνος. Η παραγωγή της ταινίας κατέλαβε δύο από τα μεγαλύτερα soundstages της MGM, στα οποία κατασκευάστηκε ολόκληρο το σπίτι της γιαγιάς Jess και η γιγαντιαία ελικοειδής σπηλιά στην οποία λαμβάνει χώρα η τελική αναμέτρηση με τις δυνάμεις του κακού.

Σε γενικές γραμμές, η ταινία κυμάνθηκε σε υψηλά επίπεδα χάρη στο ταλέντο των ηθοποιών, στην "αληθοφανή" ανάπτυξη της ιστορίας και στα τρομερά ειδικά εφέ.

Poltergeist III: they're go-ooone!

Το 1988, η Carol Anne και οι "φίλοι" της επιστρέφουν στην πιο "αδύναμη" ταινία της τριλογίας. Μόνο η μικρή κοπέλα και το μέντιουμ-φύλακας άγγελός της, η απολαυστική Tangina, επιστρέφουν στο δεύτερο sequel του "Poltergeist". Σε αυτό η Carol Anne διαμένει σε έναν υπερσύγχρονο ουρανοξύστη μαζί με τους θείους της. Ο σατανικός αιδεσιμότατος Kane εντοπίζει τα ίχνη της μικρής και την καταδιώκει σε μία ακόμα ταινία τρόμου. Η ταινία γυρίστηκε στο Σικάγο γιατί ο σκηνοθέτης Gary Sherman (Dead & Buried) αποφάσισε να την τοποθετήσει σε αστικό περιβάλλον, όπου τα μεγάλα κτήρια αποτελούν την κυρίαρχη νόρμα. Το σημαντικότερο πλεονέκτημα του φιλμ είναι τα ειδικά εφέ, που έγιναν με τη χρήση ειδικών καθρεπτών και γωνιών λήψης της κάμερας. Παρόλα αυτά, η ταινία δεν μπορεί να φτάσει την ποιότητα των προγενέστερων.

The Poltergeist Curse: το "στοίχειωμα" μίας κλασικής σειράς τρόμου

Το Hollywood έχει μεταβληθεί εδώ και πολλά χρόνια στο μεγαλύτερο παραγωγό ονείρων. Πολλές φορές αυτά τα όνειρα εξελίσσονται σε εφιάλτες, το πλήθος των οποίων γέννησε την κινηματογραφική κατηγορία των ταινιών τρόμου. Δεν είναι λίγες οι φορές όμως που τα φανταστικά στοιχεία που παρουσιάζουν οι εν λόγω ταινίες μπερδεύονται με την πραγματικότητα. Μία από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις υπήρξε και η σειρά των ταινιών "Poltergeist".

Η πεποίθηση ότι το cast των ταινιών βρίσκεται στο στόχαστρο μίας κατάρας βασίστηκε στο αναμφισβήτητο γεγονός του τραγικού θανάτου πέντε εκ των πρωταγωνιστών της σειράς. Το πρώτο θύμα της "κατάρας" ήταν η νεαρή ηθοποιός Dominique Dunne, η κοπέλα που υποδύθηκε τη μεγάλη κόρη του ζεύγους Freeling. Η Dunne ερμήνευσε αρκετούς δευτερεύοντες ρόλους σε πετυχημένες τηλεοπτικές σειρές της δεκαετίας του '80, όπως οι "Hart To Hart", "Fame" και "Chips", αλλά η μεγάλη επιτυχία ήρθε με το ρόλο της Dana στο "Poltergeist". Τον Νοέμβριο του 1982, μερικούς μήνες μετά την πρεμιέρα της ταινίας, η Dominique Dunne στραγγαλίστηκε από τον πρώην φίλο της Thomas Sweeney όταν αρνήθηκε να τα ξαναφτιάξει μαζί του.

Το δεύτερο θύμα της "κατάρας" ήταν ο ηθοποιός Julian Beck (The Cotton Club, Nine 1/2 Weeks) που υποδύθηκε τον σατανικό Kane στο "Poltergeist 2: The Other Side". Οι γιατροί διέγνωσαν καρκίνο του στομάχου το 1983 και τον Σεπτέμβριο του 1985 ο ηθοποιός άφησε την τελευταία του πνοή στο Mount Sinai Hospital.

Τρίτος κατά σειρά ήρθε ο Will Sampson (One Flew Over The Cuckoo's Nest, Orca) που υποδύθηκε το ρόλο του ινδιάνου γιατρού Taylor στο "Poltergeist 2: The Other Side". Ο Sampson έχασε τη ζωή του στις 3 Ιουνίου του 1987 από μετεγχειρητική νεφρική ανεπάρκεια και προεγχειρητικά προβλήματα υποσιτισμού.

Το τραγικότερο θύμα της κατάρας ήταν η Heather O' Rourke, το ξανθομάλλικο αγγελούδι που υποδύθηκε την Carol Anne και στις τρεις ταινίες της σειράς. Ο Spielberg έψαχνε για ένα πεντάχρονο κοριτσάκι για το ρόλο της Carol Anne στο "Poltergeist" και, παρά τον αρχικό δισταγμό του λόγω της ηλικίας της μικρής (ήταν τεσσάρων), ύστερα από ένα σύντομο δοκιμαστικό την προσέλαβε στο ρόλο που την έκανε διάσημη. Τον Φεβρουάριο του 1988, μερικές βδομάδες πριν από το προγραμματισμένο τελικό γύρισμα του "Poltergeist 3", η μικρή Heather άφησε την τελευταία της πνοή σε ένα νοσοκομείο ύστερα από επιπλοκές στην επείγουσα επέμβαση που έκανε λόγω εντερικού προβλήματος. Ηταν μόλις δώδεκα χρονών. Το τελευταίο θύμα της κατάρας υπήρξε η Beatrice Straight (Network, Bloodline) που υποδύθηκε την Dr Lesh στο "Poltergeist", η οποία πέθανε από πνευμονία στο Los Angeles το 2001.